Помнікі садова-паркавага мастацтва ў Гарадцы, Германавічах, Варонцы, Шаркаўшчыне

Актуальное

парк СХТ у Шаркаўшчыне

Лясы, балотныя масівы прынята лічыць “лёгкімі” нашай планеты. Бясспрэчны той факт, што і сапраўды, дзякуючы гэтаму натуральнаму тварэнню прыроды існуе ўсё жывое на зямлі, існуе і сам чалавек. Цяністыя заслоны планеты выконваюць ахоўную функцыю — стрымліваюць пашырэнне пясчаных пустынь. Акрамя таго, лясы паглынаюць вуглякіслы газ і выдзяляюць кісларод, што вельмі важна для жыццядзейнасці чалавека.

У канцы 18—пачатку 20 стагоддзяў на тэрыторыі Беларусі, асабліва ў заходняй яе частцы, буйныя землеўладальнікі побач са сваімі маёнткамі закладвалі, разбівалі паркі — вялікія сады або гаі з алеямі і кветнікамі па еўрапейскіх узорах. У першую чаргу яны выконвалі эстэтычную функцыю, з’яўляючыся неад’емнай састаўной часткай палацава-паркавых комплексаў, былі іх прыродным упрыгожваннем. У Шаркаўшчынскім раёне да нашага часу часткова захаваліся помнікі садова-паркавага мастацтва ў вёсках Гарадзец, Германавічы, Варонка, а таксама ў гарадскім пасёлку. Канечне, няма ўжо ў іх той былой велічы і непаўторнага прыроднага хараства, якія аздаблялі насаджэнні дрэў і кветнікаў 50, 100 і болей гадоў таму назад. Час і абыякавае людское абыходжанне адыгралі тут сваю адмоўную ролю.

Парк у вёсцы Гарадзец

Каля палаца Зіберг-Плятэра захаваліся рэшткі парку, высаджанага ў англійскім стылі на плошчы каля 10 гектараў. Працягнуўся ён па абодвух вельмі стромкіх у гэтых месцах берагах ракі Мнюта, якая падзяляла тэрыторыю маёнтка сваім выгнутым рэчышчам на тры вялікія часткі. У свой час гэта ўдала было выкарыстана для стварэння пейзажнай кампазіцыі парку і штучных сажалак. За ракой, па восі палаца размяшчалася паляна з маляўнічымі групамі бяроз. Парк быў абсаджаны дрэвамі лісцевых парод з паасобнымі елкамі. У дэндралагічным складзе насаджэнняў трапляюцца белая ніцая вярба, блакітная елка, еўрапейская лістоўніца, розныя дэкаратыўныя кустарнікі. Абодва бакі парку — вышэйшы, на якім стаяў палац, і ніжэйшы —аб’ядноўваліся паміж сабой звілістымі сцежкамі і мастком. Ад мястэчка Лужкі да маёнтка вёў шырокі тракт, абапал абсаджаны бярозамі. Штовечар граф разам са сваёй жонкай здзяйсняў выезды-прагулкі на карэце па гэтым тракце, робячы тым самым агляд сваіх уладанняў. Першапачаткова парк быў спланаваны так, каб вялікія групы дрэў не засланялі від з вокан палаца на касцёл Міхаіла Арханёла ў Лужках. Ходзяць легенды, быццам у графскім парку і каля маёнтка вясной і ўлетку нельга было заўважыць ніводнага камара. У накірунку з поўдня на поўнач да палаца праходзіла кароткая ўязная алея. Уздоўж дарогі ішла пасадка бэзу і ліп. Уезд фіксаваўся чатырма пілонамі з чырвонай цэглы з арнаментальнымі ўстаўкамі. Такое рашэнне ўязной алеі не мае больш аналагаў у Беларусі. За алеямі з двух бакоў размяшчаліся сады, якія не захаваліся. Вялікая шкода парку была нанесена прыватнай забудовай.

падмыты бераг ракі Мнюта на ўскрайку Гарадзецкага парку

Германавіцкі парк

Нечым крыху падобным па планіроўцы да гарадзецкага з’яўляўся парк графа Зрыні-Шырына ў Германавічах. Закладзены ён у канцы 18 стагоддзя і размешчаны на правым беразе ракі Дзісны. Асаблівасць яго планіроўкі — дзве тэрасы з невялікім нахілам у бок ракі. На самым краі верхняй тэрасы размяшчаўся палац (захаваўся да нашых дзён), а на ніжэйшай рос вялікі сад. Цяпер на гэтым месцы знаходзіцца стадыён Германавіцкай СШ і прышкольны ўчастак для вырошчвання гародніны. Каля самой ракі па загаду графа сялянамі былі выкапаны чатыры штучныя вадаёмы розных форм і памераў. Злучаліся яны паміж сабой пратокай, а з боку ракі адмяжоўваліся земляным валам, па якому ў тыя часы праходзіў прагулачны маршрут. Дадаткова вал абараняў парк ад веснавога разводдзя Дзісны. Зараз сажалкі густа зараслі кустоўем і хмызняком. Аб былой велічы парку нагадваюць толькі векавыя ясені, аднарадна пасаджаныя ўздоўж берага ракі.

Прагулачныя алеі ў Варонцы

У некалькі этапаў фарміраваўся парк паблізу вёскі Варонка (Ганоўскі парк). Мае назву ад аднайменнага мястэчка, дзе размяшчаўся маёнтак паноў роду Лапацінскіх. Першыя насаджэнні тут закладзены ў другой палове 17-га стагоддзя. І ажно да сярэдзіны 19-га паступова, год за годам, тэрыторыя парку ў 16 гектараў дапаўнялася і абнаўлялася шматлікімі відамі кустарнікаў і дрэў. Парк уражвае ліпавымі прагулачнымі алеямі, якія захаваліся да нашых дзён. Ліпы, утвараючы амаль суцэльнае кола па перыметры ўнутраных насаджэнняў, маюць вышыню да 30 метраў, а ўзрост звыш 200 гадоў. Не менш уражваюць памерамі і алеі з дубоў-веліканаў, што нібы магутныя асілкі сваімі вялізнымі галінамі і густой лістотай ствараюць улетку прыродны ахоўны дах. Яшчэ і зараз унутры парку можна трапіць на здзічэлыя дрэвы калісьці багатых па разнастайнасці і рэдкасці пладовых садоў. Але няма ўжо нават рэшткаў збудаванняў панскага маёнтка, які быў знішчаны збяднелымі сялянамі перад прыходам савецкай улады ў Заходнюю Беларусь.

Месца адпачынку — парк СХТ

сажалка ў парку сельгастэхнікі

У досыць добрым стане захаваўся да нашага часу парк, што належыў панам роду Багуцкіх у Шаркаўшчыне, які цяпер жыхары гарадскога пасёлка называюць паркам сельгастэхнікі (СХТ). Насаджэнні ў ім складаюцца з ліпавых алей, злучаных паміж сабой сажалкамі і насыпанымі штучнымі ўзгоркамі. Яшчэ ў савецкія часы на тэрыторыі парка была збудавана сцэнічная пляцоўка, заасфальтаваны дарожкі, добраўпарадкавана тэрыторыя. Тут штогод ладзілася раённае мерапрыемства, прысвечанае святу ўраджая. Працавалі стацыянарныя гандлёва-выставачныя павільёны па продажы сельгаспрадукцыі ад кожнага калгаса і саўгаса. І сёння гарадскі парк вылучаецца чысцінёй і дагледжанасцю. Парадак на яго тэрыторыі падтрымліваецца агульнымі намаганнямі прадпрыемстваў і арганізацый райцэнтра, актывістамі БРСМ. На сцэнічнай пляцоўцы праходзяць шматлікія культурна-масавыя мерапрыемствы: раённы фестываль “Прыдзісненскія крыніцы”, Купалле і іншыя. Сёлета тут урачыста адзначылі 510-годдзе гарадскога пасёлка.

статуя жанчыны-сялянкі

У Шаркаўшчыне, у аграгарадках і іншых населеных пунктах раёна, каля школ, устаноў культуры і медыцыны, на прыватных тэрыторыях закладваюцца маладыя паркі і алеі, прысвечаныя юбілейным датам. Вельмі радуе той факт, што шэфства над імі замацавана за пярвічнымі арганізацыямі БРСМ, за школьнікамі, якія сістэматычна сочаць за парадкам на тэрыторыі насаджэнняў. У народзе кажуць, што кожны чалавек у жыцці павінен пасадзіць хаця б адно дрэва, тым самым пакідаючы памяць аб сабе сваім нашчадкам. А тыя паркі, гаі, якія былі пасаджаны рукамі нашых продкаў стагоддзі таму назад, тояць у сабе яшчэ не адну таямніцу аб сваіх стваральніках, маўкліва ўглядаючыся ў вышыню нябёсаў.

Сяргей РАЙЧОНАК.

Фота аўтара.



Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *